Crazy Horse

De geboorte van een krijger

Rapid Creek

Rapid Creek

Tashunke Witko werd omstreeks 1840 geboren nabij Rapid Creek. De schrijver Charles ‘Ohiyesa’ Eastman (1858-1939), wiens moeder een Dakota-Sioux was, beschreef Crazy Horse als ‘een uitzonderlijk knappe man met een Apollo-symmetrie.’ Beschaafd, bescheiden, bedachtzaam, genereus, vriendelijk, respectvol, moedig en vastberaden in het verdedigen van de traditionele leefwijze van zijn mensen.

‘Wat velen niet weten is dat Crazy Horse ook een ziener was. Een spiritueel leider voor zijn mensen, zich zeer bewust van de spirituele wereld. Maar omdat hij zowel geromantiseerd als belasterd is door een onwetende blanke wereld, zijn velen onbekend met dit aspect van zijn persoonlijkheid’, aldus de Clown-familie die afstamt van Julia Iron Cedar, de dochter van Old Crazy Night/Crazy Horse sr. en Red Leggins.

Crazy Horse was een geboren leider, een man die zou uitgroeien tot de meest legendarische krijger van de Noord-Amerikaanse Indianen. Onverslaanbaar op het slagveld, en een held wiens heroïsche daden 140 jaar na zijn dood nog immer tot de verbeelding spreken. Een voorbeeld van Indiaanse onverzettelijkheid en voor zijn heldhaftigheid wordt hij geëerd met een gigantisch monument dat voor hem wordt opgericht in de meest heilige plaats voor de Lakota-Sioux: de Black Hills.

Crazy Horse was een bescheiden mens die streed en leed voor zijn mensen. Zwijgzaam en onpeilbaar. Een mysterie voor zowel de blanken als de Sioux. Lasterlijke en gevorkte tongen probeerden hem de geschiedenisboeken in te schrijven als een bloeddorstige wilde, onbetrouwbaar en opruiend. Een etterende voetnoot in de kantlijn van de Noord-Amerikaanse geschiedenis. “Een binnenbrandje dat even geblust moest worden.” Maar ook in deze oneerlijke strijd trok het enigma van de Oglalas aan het langste eind. “Jullie blanken hebben jullie helden, maar ook wij roodhuiden hebben onze helden.”

Cha-O-Ha

oglalaCrazy Horse werd geboren als Cha-O-Ha, dat ‘In De Wildernis’ of ‘Tussen De Bomen’ betekent. Een naam die zijn band met de natuur aangeeft. Als kleine dreumes van vier of vijf jaar trotseerde hij winterse stormen en bittere kou op zoek naar eten. De ervaren jagers, waaronder zijn vader, konden geen buffels vinden, zodat de kleine Cha-O-Ha zelf maar op pad ging. Zo kwam hij op een winterse dag thuis met twee antilopen die hij had geschoten. Op zijn kleine pony verkondigde hij vervolgens het nieuws in het kamp dat ze eten konden komen halen bij de teepee van zijn ouders.

De volgende dag vroeg de hongerige Cha-O-Ha echter zelf om eten, waarop zijn moeder hem vertelde dat de stamoudsten al het vlees mee hadden meegekregen: “Onthoud, mijn zoon, dat de mensen jouw naam zongen toen zij huiswaarts keerden, niet mijn naam of die van je vader. Je moet nu kracht tonen. Je hebt een reputatie hoog te houden.”

Zijn bijnamen waren Curly en Light Hair omdat hij net als zijn moeder een opvallend, lichtgekleurde haarbos met krullen had. Cha-O-Ha was een zoon van de Oglala-medicijnman Crazy Horse (later Waglula) en Rattling Blanket Woman (Tasina Hlahla Win) van de Miniconjou/Oyuhkpe-stam. Crazy Horse had een halfbroertje Little Hawk, een oudere zus Looks At Her en een halfzuster Julia Iron Cedar. Van Little Hawk zeiden de Sioux-oudsten dat hij groter was geworden dan Crazy Horse als hij niet zo jong was gestorven aan de zijde van zijn grote voorbeeld…

Opvoeding

Zijn moeder Rattling Blanket Woman verkoos (na een tragische vergissing) zelfmoord door ophanging in 1844 toen Crazy Horse vier jaar oud was. Haar zusters Good Looking Woman en Looks At It (They Are Afraid Of Her) namen de opvoeding van Crazy Horse over. They Are Afraid Of Her leerde Crazy Horse jagen en voor zichzelf te zorgen. Zij was zelf een onafhankelijke vrouw met een sterk karakter. De naam kreeg ze nadat ze haar man, die haar weg wilde sturen, in elkaar had geslagen…

Huwelijk

Crazy Horse werd gekoppeld aan de eerbare Black Shawl (Tasina Sapewin) na zijn beruchte affaire met zijn jeugdliefde Black Buffalo Woman, de vrouw van No Water. Dankzij snel ingrijpen van zijn oom Touch The Clouds kon Crazy Horse het navertellen… No Water zou altijd een diepe haat voor hem blijven houden. Crazy Horse en Black Shawl kregen samen een dochter (Kokipapi-They Are Afraid Of Her), maar zij stierf op 3-jarige leeftijd. Kort voor zijn dood was hij nog even getrouwd met Nellie Larrabee. Een doortrapte Cheyenne die voor het leger spioneerde en haar duivelse steentje bijdroeg aan de val van Crazy Horse…

Het visioen

Crazy Horse was op 19 augustus 1854 getuige van de ‘Grattan Massacre’. Luitenant Grattan en zijn 29 soldaten werden door de Sioux gedood nadat een ‘triggerhappy’ soldaat de Sioux-leider Conquering Bear neerschoot naar aanleiding van een dispuut over een koe die was gedood door een gast van de Sioux. Crazy Horse was, zo wordt gezegd, zo aangedaan door het voorval dat hij naar de top van een berg reed om er in eenzaamheid over na te denken. Na drie dagen vasten kreeg hij een krachtig visioen:

vision-crazy-horseHij zag een krijger op een vurig paard, galopperend door bloederige strijd en onweersbuien zonder gewond te raken. De krijger had een bliksemflits op zijn wang en was onkwetsbaar. Vanaf die dag droeg Crazy Horse een gele bliksemflits op zijn wang en witte stippen op zijn lichaam als hij zich opmaakte voor de strijd. Hij is nooit gewond geraakt tijdens zijn gevechten met de blanken.

Een vooruitziende blik is vereist en de man die hem bezit, moet hem volgen zoals de arend het diepste blauw van de lucht volgt…

 

De strijd tegen de blanken

De repercussies van de Grattan Massacre leidden op 3 september 1855 tot de dood van meer dan 100 Sioux in de Battle of Ash Hollow. Crazy Horse bleef zoals gewoonlijk ongedeerd, maar hij zou de blanken tot zijn dood blijven haten. Dankzij zijn leiderschap kon de overheid haar plannen voor de Bozeman Trail niet uitvoeren. De overheid wilde het pad namelijk beschikbaar stellen voor kolonisten en gouddelvers in Sioux-gebied.

Crazy Horse was vastberaden in zijn strijd tegen de blanke imperialisten die de Grote Vlaktes koloniseerden. Hij weigerde zich te laten onderdrukken door de blanken. In de oorlog van 1865-1868 vocht hij onder Red Cloud tegen de kolonisten in Wyoming. Hij ging voorop in de strijd tegen de Wasichus (blanke afromers, vrij vertaald) die een weg wilden aanleggen naar de goudvelden in Montana.

In 1866 verpletterde hij met een vernuftig plan het leger van Kapitein William J. Fetterman, een veteraan van de Burgeroorlog met vele onderscheidingen, dat hem aanviel. Na het schandalige gedrag in de Battle of Powder River door Generaal Joseph J. Reynolds op vreedzame Cheyenne en Oglala-Sioux, trok Crazy Horse ten strijde tegen het leger van Generaal George ‘Drie Sterren’ Crook in de Battle of the Rosebud.

Crazy Horse zegevierde en een week later maakte hij, geïnspireerd door het krachtige visioen van Sitting Bull, samen met Chief Gall en Cheyenneleider Lame White Man het regiment van Luitenant-kolonel Custer in de Battle of Little Bighorn binnen een halfuur met de grond gelijk. “In de tijd die een hongerige man nodig heeft om zijn warme maaltijd te nuttigen.” Custer en al zijn manschappen sneuvelden. Alleen het paard van Kapitein Keogh, Comanche, overleefde het bloedbad en hij zou nooit weer worden bereden…

De capitulatie

wolfmountain

Wolf Mountain

Na de slag bij Little Bighorn trok Crazy Horse zich met zijn groep terug in de heuvels om het dagelijkse Lakota-leven weer op te pakken, maar daar dacht het leger anders over. In de barre winter van 1876-1877 maakte Kolonel Nelson A. Miles meedogenloos jacht op de Lakotas en hun bondgenoten om hen te dwingen zich over te geven en zich te melden bij een Indiaans reservaat.

De strenge winter, het gebrek aan voedsel voor zijn hongerige mensen, (valse) beloftes van het leger en Chief Red Cloud over een noordelijk reservaat naar keuze, en steeds meer strijders die na de Battle of Wolf Mountain terugkeerden naar hun reservaten, deden Crazy Horse besluiten om de strijd te staken. Hij gaf zich uiteindelijk over op 6 mei 1877 aan de troepen van zijn aartsvijand Generaal Crook bij Camp Robinson in het Red Cloud Reservaat in Nebraska (later verhuisd naar Zuid-Dakota waar het tegenwoordig bekend is als het Pine Ridge Reservaat).

Het wantrouwen

Op 17 mei 1877 werd Crazy Horse een scout in Camp Robinson. Het leger benoemde hem tot Eerste Sergeant van de C-Compagnie, geassisteerd door Little Big Man en He Dog. De Indiaanse scouts werden uitgerust met Sharp-karabijnen, Colt-revolvers, munitie en paarden. De laatste zomer in het leven van Crazy Horse zou worden gekenmerkt door intriges, wantrouwen, jaloezie en verraad…

Crazy Horse kreeg steeds meer de status van een beroemdheid na zijn optreden in de Slag bij Little Bighorn. Hij oogstte aanvankelijk respect en was hoffelijk tegen bezoekers en een correspondent kreeg zelfs een paar glimmende mocassins van hem. Sommige stamhoofden keken echter met jaloerse blik naar Crazy Horse die volgens hen speciale privileges kreeg die zij niet kregen. Het wantrouwen was geboren…

Op 27 juli 1877 was er een bijeenkomst in het Red Cloud Reservaat. De aanwezige Sioux werd door het leger medegedeeld dat ze een poosje op bizons mochten jagen in het Noorden (het leger had namelijk vernomen dat de noordelijke Lame Deer Miniconjou groep zich zou overgeven). De Indianen stemden hier verheugd mee in en een feestmaal werd georganiseerd. Young Man Afraid stelde voor het feestmaal te organiseren in het kamp van Crazy Horse, waarop Red Cloud en een aantal andere Siouxleiders opstonden en wegliepen…

Jaloezie en verraad

Afgezanten van Red Cloud en andere groepen beklaagden zich bij opzichter James Irwin van het Indiaans Bureau dat het feestmaal bij een van hen zou moeten worden gehouden omdat zij al veel langer in het reservaat waren dan de groep van Crazy Horse. Zij beschouwden zichzelf als loyale bondgenoten van de overheid…

“Crazy Horse is een lastpost, niet loyaal tegen anderen, en een egoïst die alleen maar wil wat goed is voor zijn groep. Als Crazy Horse mee mag op bizonjacht, dan neemt hij de strijd tegen de blanken weer op.”

Irwins wantrouwen jegens Crazy Horse werd door deze ‘informatie’ alleen maar versterkt. Hij vreesde dat Crazy Horse en zijn groep de munitie die ze zouden krijgen voor de jacht wel eens konden gaan inzetten voor een hernieuwde strijd tegen de blanken. Vergeet niet dat de onverzettelijke Sitting Bull, een trouwe bondgenoot en vriend van Crazy Horse, nog steeds op vrije voeten was in ‘Medicine Line’ (Canada)…

Afgunst ontstond onder de Indiaanse opperhoofden toen Crazy Horse werd uitgenodigd door het leger om mee te gaan naar Washington voor een gesprek met de ‘Grote Vader.’ Zij vreesden dat Crazy Horse opperhoofd van alle Sioux zou worden. Hij was populair en een bedreiging voor de macht en status van de andere leiders, zoals Chief Red Cloud en Chief Spotted Tail. Twee grote leiders die zich al vrij snel neerlegden bij de blanke suprematie. Zij verkozen de vrede, maar dansten wel heel erg opzichtig naar de pijpen van de blanken. “Ze doen alles wat wij zeggen…”

He Dog brak opeens met zijn goede vriend Crazy Horse en liep over naar Red Cloud. ‘De kleine samenzweerder’ Little Big Man, een trouwe luitenant van Crazy Horse, nam meer en meer afstand van zijn Chief en werd een gewillige dienaar van de blanken. Slechts de helft van de groep van Crazy Horse die zich overgaf in mei bleef achter in het kamp bij haar leider. Crazy Horse had echter wel de onvoorwaardelijke steun van een invloedrijke en sterke bondgenoot, zijn oom Touch The Clouds, leider van de Miniconjou.

Lasterlijke tongen

Overal in het reservaat waren detectives en luistervinken actief om te achterhalen of en wat Crazy Horse van plan was. Het leger wilde alles weten, waar of verzonnen. De houding van Crazy Horse jegens de blanken, het leger en de Indianen in het reservaat veranderde en werd onvriendelijker. Hij weigerde mee te gaan naar Washington en stelde voor dat zijn stamhoofden zijn plaats zouden innemen en dat Red Cloud, Spotted Tail en andere Oglala-leiders zouden worden vervangen. Crazy Horse was de valse beloftes zat en raakte meer en meer gefrustreerd door alles wat er om hem heen gebeurde. Hij wilde met rust worden gelaten…

Geruchten gingen dat zijn groep wapens kocht en verstopte in het kamp. Het leger annuleerde daarom de beloofde bizonjacht. De loze belofte van een noordelijk reservaat en de geannuleerde bizonjacht maakte Crazy Horse steeds wantrouwender. Na zijn weigering om naar Washington af te reizen verloor Luitenant William Philo Clark elk vertrouwen in hem. Clark schreef aan Generaal Crook dat de macht van deze Indiaan moest worden gebroken. “Alle Indianen zijn te breken, maar deze kan alleen met brute kracht worden bestreden.” Crook had echter nog steeds vertrouwen in de goede bedoelingen van Crazy Horse.

Frank Grouard en de Nez Perce

Op 30 augustus hield Luitenant Clark een vergadering met de stamleiders van het reservaat, inclusief Crazy Horse en Touch The Clouds. Generaal Crook had scouts nodig in de strijd tegen de uitgebroken Nez Perce o.l.v. Chief Joseph die Yellowstone Park hadden betreden.

Crazy Horse vond het maar bizar. Eerst had het leger hem gevraagd om vrede te sluiten en nu werd hij gevraagd om oorlog te voeren tegen de Nez Perce. Crazy Horse stemde uiteindelijk in om mee te vechten tegen Chief Joseph “tot er geen Nez Perce meer over is.” De gluiperige tolk Frank Grouard greep zijn kans en vertaalde de woorden van Crazy Horse als: “tot er geen blanke meer over is.” Een andere tolk, Louis Bordeaux, corrigeerde de vertaalfout waarop Grouard de tent uitliep…

Grouard

Frank Grouard

Frank Grouard was de hoofdscout en hoofdtolk van Generaal Crook die zeer op hem was gesteld. “Liever eenderde van mijn leger dood dan Grouard.” Grouard werd in 1869 door Crow-Indianen beroofd en in een berevel achtergelaten in een bos waar de Sioux onder leiding van Sitting Bull en Crazy Horse hem vonden. Sitting Bull adopteerde Grouard als zijn broeder. De Sioux gaven hem een van hun vrouwen en hij leerde er de Lakota-taal vloeiend spreken, maar na zeven jaar ontsnapte hij om zich daarna aan te sluiten bij Generaal Crook om Sitting Bull en Crazy Horse te bestrijden…

Grouard leidde Crook in maart 1876 naar het veronderstelde kamp van Crazy Horse op de Powder River in Montana. Het bleek echter een kamp van vreedzame Cheyenne en Oglala-Sioux te zijn, maar Kolonel Reynolds maakte het kamp in de Battle of Powder River met de grond gelijk en liet alle voorraden verbranden. De overlevenden kregen onderdak bij Crazy Horse en de Grote-Sioux-Oorlog was een feit. Toen Sitting Bull vernam wie de scout van Crook was die het leger naar de Powder River had geleid, ontplofte hij en het laat zich raden welk lot de furieuze Sitting Bull in gedachten had voor zijn broeder Standing Bear, de verrader Grouard…

Grouard begroette Crazy Horse bij diens overgave in Camp Robinson als een oude vriend die hij al jaren niet meer had gezien. Als Crazy Horse erachter zou komen dat hij de Lakotas had verraden en Crook naar de Powder River had geleid om Crazy Horse te elimineren, dan waren zijn laatste dagen geteld… De tolk Louis Bordeaux zei later dat Grouard een goede reden had om Crazy Horse uit de weg te ruimen…

Op oorlogspad

Voor Luitenant Clark was het echter duidelijk. Crazy Horse was uit op oorlog tegen de blanken. Er waren al (valse) geruchten dat Crazy Horse wilde uitbreken en dat hij andere groepen zou proberen over te halen om hem te vergezellen. Zo’n 2000 indianen zouden hem volgen als hij het reservaat zou verlaten, volgens het leger. Crazy Horse had echter amper paarden en wapens tot zijn beschikking, als hij al had willen ontsnappen.

Geruchten gingen dat Sitting Bull Canada had verlaten om Chief Joseph te steunen tegen de blanken. In het kamp vreesden velen dat de scouts zouden worden ingezet om te vechten tegen Sitting Bull i.p.v. tegen Chief Joseph. Crazy Horse en Touch The Clouds kondigden vervolgens, zo wordt beweerd, hun vertrek aan uit het reservaat en dat zorgde voor grote opwinding in het kamp.

Generaal Crook gaf vervolgens opdracht tot omsingeling van het kamp van Crazy Horse en het kamp van Touch The Clouds. De vriendelijke reus Touch The Clouds ontkende tegen Kapitein Burke met klem dat Crazy Horse en hij met oorlog hadden gedreigd en dat de woorden van Crazy Horse verkeerd waren vertaald. Op het moment dat het leger de beide kampen zou omsingelen kwam het nieuws dat de groep van Lame Deer in aantocht was, waardoor de orders voor de omsingeling werden ingetrokken.

Het complot

Crazy Horse kreeg nog één laatste kans van Crook om zich van zijn goede kant te laten zien. De generaal nodigde hem uit voor een vergadering op 3 september, maar onderweg naar de vergadering vertelde de scout Woman’s Dress, een neef van Red Cloud, dat hij Crazy Horse had horen zeggen dat hij de generaal van plan was te vermoorden… Crook keerde hierop meteen terug naar Camp Robinson. Later bleek dat het hele verhaal was verzonnen door jaloerse rivalen…

Crook en Clark schijnen die namiddag geheim overleg te hebben gehad met Red Cloud, Young Man Afraid, American Horse (the Younger) en No Water, de man met de levenslange haat jegens Crazy Horse… Zij stelden meteen voor Crazy Horse te doden, maar Crook weigerde dit. Hij vroeg hun hulp om Crazy Horse te laten arresteren. Hij had een beter plan in gedachten…

De arrestatie

death-of-crazy-horse-800x584Op 4 september 09:00 uur reden 400 strijdkrachten, 300 Sioux en 100 Arapaho naar het kamp van Crazy Horse. Het kamp was echter grotendeels leeg en Crazy Horse had voor zonsopgang het kamp al verlaten om naar het kamp van Touch The Clouds in het Spotted Tail Reservaat af te reizen, om zijn doodzieke vrouw Black Shawl (zij had tuberculose) bij haar ouders onder te brengen.

Vervolgens reden ze naar Camp Sheridan waar Crazy Horse aan Kapitein Burke en Luitenant Lee vertelde dat hij het Red Cloud Reservaat had verlaten vanwege de problemen daar. “Ik had geen rust in Red Cloud. Iedereen praatte dag en nacht tegen me en mijn hoofd tolde.” Hij maakte hen duidelijk kenbaar dat hij helemaal geen plannen had om in het noorden alle blanken of Crook te vermoorden.

Kapitein Daniel Burke en Luitenant Jesse M. Lee slaagden erin Crazy Horse te overtuigen om samen met Touch The Clouds terug te keren naar Camp Robinson en daar zijn kant van het verhaal te vertellen. Maar in de vroege ochtend van 5 september kreeg hij twijfels. Hij had een voorgevoel dat er problemen op komst waren in Red Cloud. En terecht… Crook was van plan om Crazy Horse een nacht in de cel door te laten brengen, om hem vervolgens naar Florida te verhuizen zodat zijn macht en invloed voorgoed verloren zouden gaan.

De naderende dood

Fort Robinson

Het wachthuis en de markering waar Crazy Horse werd vermoord

Tussen vijf en zes uur ’s middags arriveerde Crazy Horse in Camp Robinson. Hij liet zich vrijwillig meenemen naar een wachthuis omdat hij dacht dat hij daar, zoals beloofd, zijn kant van het verhaal mocht vertellen aan de officier van dienst. He Dog reed naar hem toe, schudde zijn hand en zei: “Wees op je hoede. Je gaat naar een gevaarlijke plek.”‘ Kapitein James Kennington, Little Big Man en twee soldaten vergezelden Crazy Horse naar een wachthuis.

Little Big Man nam hem mee naar binnen en bij de aanblik van een cel met geketende gevangenen raakte Crazy Horse in paniek…

Na een korte worsteling met Little Big Man die hem vasthield, slaagde Crazy Horse erin zich buiten los te wrikken van Little Big Man door hem met een mes in zijn onderarm te snijden, waarop Little Big Man los moest laten.

Vervolgens werd Crazy Horse met een bajonet door een van de twee soldaten gestoken. Zijn nier werd doorboord en hij viel tegen de grond. Crazy Horse stierf later die avond rond middernacht, in bijzijn van Touch The Clouds, in de armen van zijn oude vader die een dodenzang voor zijn zoon zong. “Het is goed, hij zocht de dood en zij kwam”, zei Touch The Clouds.

 

PrideoftheSiouxLittle Big Man was de Lakota uit een eerder visioen van Crazy Horse. Zijn dood zou worden veroorzaakt door een van zijn eigen mensen (die hem zou vasthouden…). Jaren later zei een stamoudste van de Sioux over de dood van Crazy Horse dat “de affaire een grof schandaal was. We hebben een van onze eigen mensen vermoord.”

Om te voorkomen dat het lichaam van Crazy Horse nog verder zou worden geschonden door de blanken, vervoerden zijn ouders hem naar een geheime plek. Zo kwam een einde aan het leven van de moedige Lakota die zich nooit liet fotograferen, maar wiens legende nog altijd voortleeft. “Het maakt niet uit waar in het gras zijn lichaam is, maar waar zijn geest is is het goed vertoeven.”

 

 

Voor meer informatie:

http://www.american-tribes.com/Lakota/BIO/CrazyHorse.htm
http://www.pbs.org/weta/thewest/people/a_c/crazyhorse.htm
http://www.dlncoalition.org/dln_nation/chief_crazy_horse.htm
http://www.firstpeople.us/articles/Black-Elk-Speaks/Black-Elk-Speaks-The-Killing-of-Crazy-Horse.html
http://en.wikipedia.org/wiki/Crazy_Horse
http://www.historynet.com/crazy-horse
http://smithdray.tripod.com/ch/crazyhorse.htm
http://www.nndb.com/people/039/000091763/
http://friendslittlebighorn.com/fortrobinson.htm
http://friendslittlebighorn.com/crazyhorsedeath.htm
http://www.indigenouspeople.net/crazyhor.htm
http://www.thekillingofcrazyhorse.com/
http://www.franksrealm.com/Indians/tribes/Sioux_Lakota/Oglala/pages/oglala-crazyhorse.htm
http://www.goodreads.com/book/show/57579.Crazy_Horse
http://www.astonisher.com/archives/museum/wm_bordeaux_crazy_horse.html
http://www.sintegleska.edu/