Geschiedenis van Bridge Whist

Bridge Whist

In de herfst van 1894 introduceerde Lord Brougham, zonder het te beseffen, Bridge Whist in de Portland Club in Engeland. In 1893 was men in Engeland overigens al een klein beetje op de hoogte van dit populaire Mediterrane kaartspel na correspondentie met vrienden in Cairo. Kennissen uit de Whistclubs van New York hadden in 1893 al eens een volledige beschrijving van Bridge Whist aan de Engelse Whisters gegeven. Bridge arriveerde als een vreemdeling in Engeland en hoewel het met open armen werd ontvangen, bleef het voor lange tijd een vreemde snuiter. Een enigma…

Ritz-Carlton Caïro

Ritz-Carlton Caïro

Er was niets bekend over de machinerie van het spel. Er was tijd nodig om inzicht te krijgen in de mogelijkheden en mechanieken van deze raadselachtige onbekende zonder identiteitspapieren. Misverstanden werden langzaam maar zeker opgehelderd, de mogelijkheid van het spelen zonder troef werd ontdekt, het voorzichtig gebruik van het doubleren werd gewaardeerd en begrepen, de voordelen van verdedigend kaarten werden erkend, het principe van uitkomen van de langste kleur dat de voorkeur kreeg boven het uitkomen in de kortste kleur werd geaccepteerd en nog veel meer.

In 1892 schijnt Bridge Whist al eens gespeeld te zijn in de St. George Club op Hanover Square, waar het werd geïntroduceerd door Kolonel Studdy. Volgens de voormalige Kapitein uit de Krimoorlog was het spel van Levantijnse origine en Studdy zei dat hij het had geleerd in de loopgraven van Plevna ten tijde van de Russisch-Turkse Oorlog van 1877-1878…

In de exclusieve lounges van de Engelse elite was Bridge Whist geen grote onbekende, maar het liet de conservatieve kakkers in de Whistclubs onbewogen. De Whisters hadden geen interesse om het spel uit te proberen. Totdat Lord Brougham terugkeerde van zijn rondreis. Hij had het kaartspel naar het schijnt geleerd in India van een paar officieren of mogelijk in Constantinopel of Cairo. Na zijn terugkeer in Engeland vergat hij tijdens een rubber Whist tweemaal achter elkaar de laatste kaart te draaien voor troef zoals het hoort in Whist. Zijn vrienden dachten dat hij seniel begon te worden. Lord Brougham sprak toen de aanstekelijke woorden die de bridgekoorts als een lopend vuurtje zou doen verspreiden in de Whistclubs van Engeland:

“Ik heb zoveel biritch (bridge) gespeeld dat ik die onuitstaanbare conventie van het draaien van de troefkaart compleet vergeten ben.”

Biritch pamflet

Biritch pamflet

Biritch, dat letterlijk omroeper of heraut betekent in het Oudrussisch, was in het kaartspel een uitroep of bod in de betekenis van: Ik speel zonder troef. Het spel werd in Cairo en aan de Riviera Khedive genoemd, waar het voor 1850 al gespeeld werd. In 1886 werd er een klein pamflet in London geprint dat een beschrijving geeft van Biritch of Russisch Whist. Vele jaren geleden speelden de Russen een spel, genaamd Yeralasch of Sibirskii Yeralasch (Siberische Mix), dat sprekend leek op Short Whist zonder een troefkleur. Het latere Siberia en Preference zijn hier op gebaseerd. Een vergelijkbaar Bridge Whist werd in Smyrna gespeeld rond 1880 dat zijn weg vond naar het zuidoosten van Europa, naar Frankrijk en met eenvoudige aanpassingen naar Engeland en de VS. Ook in Griekenland werd al geruime tijd een oude variant gespeeld en verschillende kenners wijzen Griekenland aan als oorsprong van Biritch. Het spel zou vermoedelijk zijn verspreid door rijke Griekse handelsreizigers die het introduceerden in Rusland en Turkije en later in West-Europa. Tempus omnia revelat…

Zijn nieuwsgierig geworden vrienden vroegen Lord Brougham om dat Biritch in detail te beschrijven. Het bleek een groot succes! Het spel kwam aan als een mokerslag in de Engelse Whistclubs en in het bijzonder de Turf Club. Het klassieke Whist dat meer dan twee eeuwen in ontwikkeling was en door de intellectuele kringen op handen werd gedragen, werd deus ex machina weggeblazen door de sensationele Whistvariant, Bridge. De triomf van het nieuwe kaartspel was overrompelend, compleet en overweldigend. De Amerikaanse Bridge Whistspeler Winthrop Gray had het in 1894 al voorspeld tijdens zijn bezoek aan de Engelse Whistclubs: “Wat, hebben jullie nog geen Bridge geleerd? Jullie leven in het verleden, maar spoedig zullen jullie overstag gaan.” Een jaar later in 1895 speelde iedereen Bridge in de Engelse Whistclubs en was er geen Whist meer te bekennen…

Bridge Whist werd in deze tijd bijna alleen in de Whistclubs gespeeld of in de statige huizen van de tres chique , maar het was nog lang niet het sociale spel dat het later zou gaan worden. Rond 1900 ontdekten de vrouwen het amusement en de bespiegelingen die Bridge Whist met zich meebracht. Whist was nooit extreem populair onder de vrouwen. De wiskundige conventies van het spel, de ernst waarmee het werd gespeeld en de gedwongen stilte die men in acht diende te nemen was de dames een doorn in het bevallige oog. Bij Bridge Whist mocht er worden gelachen en mocht er een onschuldige opmerking worden geplaatst. In dit spel waren zij gelijkwaardig aan de heren en zij stonden hun mannetje! Bridge Whist sloot aan bij de vrouwelijke intuïtie. Het  spel had een grote aantrekkingskracht op de vrouwelijke geest vanwege de oneindige variatie. Toen de vrouwen het spel gefascineerd oppakten en het als hun eigen kind adopteerden, werden zij nog enthousiaster van het spel dan de mannen. Het niveau ging omhoog en steeds meer vrouwen gingen Bridge Whist spelen. Tot groot genoegen van Joseph Elwell…

De Whistclubs waren niet meer het exclusieve domein van de heren. Rond 1906 vormden zich de eerste Mixed Clubs, waar mannen en vrouwen samenspeelden op een goed niveau. Bridge Whist revolutioneerde op zekere manier de samenleving. Het verkortte de lange, vermoeiende en ongezonde diners van tien jaar geleden (1896), het oersaaie uur na het diner en de eentonigheid van een regenachtige dag  in een landhuis zonder vertier. Bridge Whist gaf een extra dimensie aan het (saaie) leven van de beau monde. Het was een welkome zegen voor de heren en in het bijzonder voor de dames…

scorekaartBridge Whist werd destijds simpelweg Bridge genoemd, maar om verwarring te voorkomen met het latere Auction Bridge en Contract Bridge wordt de oude bridgevariant tegenwoordig door de kaarthistorici Bridge Whist of Straight Bridge genoemd. Rond 1890 werd het spel al gespeeld in Parijs. Vanuit Parijs werd het in 1892 in eerste instantie tevergeefs geïntroduceerd in New York door Henry Barbey. Barbey introduceerde Bridge Whist tijdens een diner thuis met vrienden. Het experiment mislukte. Zijn vrienden vonden er niks aan. De scoreberekening was te moeilijk en het spel te gecompliceerd. Enkele gasten maakten de rubber niet eens af en gingen vervroegd naar huis…

Barbey was totaal niet uit het veld geslagen. Hij analyseerde nuchter met zijn goede vriend H. de Forrest Weekes wat er mis was gegaan en ze kwamen tot de conclusie dat ze het spel aan de ‘verkeerde vrienden’ hadden voorgelegd. De heren organiseerden daarom een tweede diner bij Barbey thuis met een geselecteerd gezelschap van fanatieke kaartspelers. Bridge Whist sloeg nu wel aan. Barbey stuurde kopieën van de kenmerken van Bridge Whist naar de Whist Clubs in New York waar het in 1893 als Grieks Vuur vlam vatte in de harten der fanatieke kaartspelers. Het had echter niet hetzelfde blitzkriegsucces in New York als later in London. Whist stierf niet een snelle dood in de VS zoals het deed in Engeland. Whist en Duplicate Whist waren nog steeds populair in de VS en in 1906 werd er zelfs nog een nieuw Whist-magazine gelanceerd in New York.

Na deze opmerkelijke en onschuldige introductie van Bridge Whist in Engeland door Lord Brougham, experimenteerde de Turf Club met dit Biritch of Russisch Whist. De andere Whistclubs namen het kaartspel over en de rest van de wereld zou snel volgen. De eerste versie van de Laws of Bridge werden in 1895 in de Portland Club ingevoerd en vervolgens niet alleen door Europa, maar ook door de vermoedelijke bakermat Constantinopel overgenomen. De regels werden opgesteld toen er nog vrij weinig bekend was over het spel. Tien jaar later zouden ze pas weer worden herzien…

De Whistautoriteit en Bridgepaus Henry ‘Cavendish’ Jones moest aanvankelijk he-le-maal niets hebben van Bridge Whist. Een Whistvariant met dertien kaarten en een dooie dummy die voor iedereen zichtbaar op tafel ligt, werd door hem afgedaan met: “Het is belachelijk simpel en saai!” Vlak voor zijn dood in 1899 was hij echter helemaal om. Hij zag Bridge Whist nu als het enige spel in de wereld waarbij vaardigheid, gezond verstand en inzicht in de methodes van de tegenstanders beter werden beloond dan bij welk ander kaartspel…

De grootste exponent van Bridge Whist was Joseph B. Elwell die in 1920 op mysterieuze wijze zou worden vermoord (zie het artikel: Het Grote Bridge Whist Mysterie). Elwell schreef vele boeken over de strategie en tactiek van Bridge Whist, waaronder zijn magnum opus: Advanced Bridge, uit 1904. Elwell leerde Bridge Whist in de kerk en hij raakte daar zo bezeten van het kaartspel dat het zijn leven overnam! Hij was tevens betrokken bij de ontwikkeling van het Auction Bridge en zijn toekomstige Auction Bridgepartner was niemand minder dan Harold Stirling Vanderbilt, de bedenker van het moderne Bridge…

In Amerika nam Bridge Whist een grote vlucht. Het infecteerde alle lagen van de samenleving en als een verwoestende koorts nam het bezit van de rijken en de armen, de liefhebbers en de sceptici, de verwaande en de bescheidene. Zelfs de President sprak zich erover uit. Volgens sommigen vermoordde Bridge het vertier van de samenleving: “De formaliteiten, de etiquette en de hoffelijkheden zijn weggevaagd door dit besmettelijke spel!”

Frank Crowninshield vroeg zich hardop af in zijn humoristische boek, The Bridge Fiend, hoe het vijftien jaar geleden was, tijdens die stijve, formele diners in New York, voordat Bridge de samenleving zegende en verblijdde. Hij gaf zelf het hilarische en treffende antwoord:

Het was verschrikkelijk! Twintig dames met tiara’s getooid, twintig heren in kostuums met kaarsrechte kragen. De ene gang na de andere van vermomde voedselproducten; roddelende dames en sigaar-rokende heren; zware gesprekken over de aandelenkoersen, golf en politiek. En het ergste van alles… de ontmoeting van de geslachten in die stijve en zeer formele salons; de fel blazende kroonluchters, de onvoorstelbare hitte, de onverdraaglijke verveling; de vreselijke Louis-Quinze-stoelen; die gedwongen onderonsjes en die typische atmosfeer van verplichting en formaliteit, totdat de koetsen werden geroepen en de lichten werden gedoofd.

Kun je zeggen dat Bridge een vloek op de samenleving is, als je terugdenkt aan de marteling van deze plechtige bijeenkomsten? Gelukkig is dat beeld veranderd. Slechts een paar gangen, acht of tien, wat lekkere hapjes, omgevouwen kragen, een likeurtje drinken met de dames, bridgen, kletsen, lachen, comfortabele stoelen en sigaretten en het belangrijkste: zelf bepalen wanneer je naar huis gaat. Zo denkt althans de bridgespeler. Voor een niet-bridger kan ik mij voorstellen dat er niks verfoeilijker is dan de tirannie van Bridge.

Mijn advies voor de heer die in New York uit eten gaat en die niet kan of wil bridgen… zelfmoord! Enkele van deze eenzame, melancholieke wezens zitten nog immer verbitterd te verzuren aan de eettafels van de rijken en hun pijn moet ondraaglijk zijn. Het zijn paria’s, verloren zielen, figuranten. Haal Bridge weg uit de samenleving van New York en wat blijft er over? Een Elsie-boek zonder Elsie!”

De ondergang van Bridge Whist

In 1904 kwam er een ander kaartspel op de markt, Auction Bridge. Langzaam maar zeker werd Bridge Whist overvleugeld door dit revolutionaire Auction Bridge dat o.a. het populaire biedelement introduceerde. Rond 1910 was de metamorfose van Bridge Whist naar Auction Bridge vrijwel voltooid. In Auction Bridge mocht elke speler bieden en de hoogste bieder mocht spelen. In Bridge Whist kon er niet worden geboden. De gever bepaalde de troefkleur of speelde zonder troef of droeg het privilege over aan zijn partner. Het enige dat de tegenstanders konden doen was doubleren als ze van mening waren dat de troefkleur beter vertegenwoordigd was in hun handen. Zoals Bridge Whist Whist naar de achtergrond verdrong, zo werd Bridge Whist geleidelijk aan verdrongen door Auction Bridge. De Amerikanen hadden nog wel vier jaar nodig om Auction Bridge te ontwikkelen tot het meest populaire kaartspel dat het werd in 1918. Auction Bridge maakte belangrijke aanpassingen in de kleurwaardering en het elimineerde de dubbele betekenis van de schoppenkleur, zodat het spel vanaf nul punten met elke kleur gewonnen kon worden. De grondregels van Auction Bridge werden resoluter aangepakt dan bij Bridge Whist het geval was.

Rond 1901 had Bridge Whist een imagoprobleem en een aantal frustraties. Sommige konden worden opgelost, maar andere voelden als een molensteen om de gerimpelde nekken. Een aantal bekende problemen:

  • Er was geen erkende autoriteit op het gebied van regels en speeltechniek
  • Te weinig experts die het spel speelden (onbekendheid met het spel)
  • Er was een nonchalante houding t.o.v. het opstellen van goede regels en etiquette
  • De scorewaardering van de rode kleuren t.o.v. de zwarte kleuren was te groot
  • Valsspelers maakten gebruik van het gebrek aan eenduidige regels
  • De speelkracht van een hand kon worden gesuggereerd voordat er een kaart was gespeeld
  • Er was geen erkend universeel bridgesysteem
  • Alleen de gever of zijn partner mag de speelkleur bepalen
  • De schoppenconventie was een aantal spelers een doorn in het oog
  • Het eindeloos geredoubleer leidde vaak tot het vergokken van immense geldbedragen
  • Het zorgde voor een ontwrichting van de samenleving
  • Bridge was een verderfelijk en verslavend spel (met name voor de vrouwen)
  • Er werd ontzettend veel gedronken en gerookt

Bridge Whist stierf een snelle en eenzame dood in de armen van haar beschermheer Joseph B. Elwell op een zonnige ochtend in juni 1920…

Bronnen:

Bridge Abridged (1906) – Annie Blanche Shelby

Bridge that Wins (1905) – AR Metcalfe

Bridge Its Principles and Rules of Play (1902) – Joseph B. Elwell

Advanced Bridge (1904+1905) – Joseph B. Elwell

The Bridge Fiend (1909) – Arthur Loring Bruce (pseudoniem van Frank Crowninshield)

Bridge (1909) – Steven B. Ayres

Dalton’s Complete Bridge (1906) – William Dalton

The Blue Book of Bridge and Auction for Beginner and Expert (1911) – Paul Mottelay

The Bridge Book Practical Talks about Bridge (1902) – Archibald Dunn

Foster on Auction A Complete Exposition of the latest Developments (1918) – Robert F. Foster

Encyclopedia Britannica 2015